آذربایحان: کشوری شگفت انگیز

 

آذربایجان- کشوری شگفت انگیز با تاریخ کهن، فرهنگ و آداب و رسوم غنی میباشد. میراث فرهنگی غنی که در طول هزاران سال وارد گنجینه فرهنگ جهانی گردیده، در قلمرو آن ایجاد شده است.

کشورمان آثار شعرا و نویسندگانی چون نظامی گنجوی، نسیمی، فضولی، عباسقلی آقا باکی خان اف، میرزا فتحلی آخونداف، جلیل محمدقلی زاده، حسین جاوید، جعفر جبارلی و صمد وورغون و نیز آثار درخشان نقاشانی مانند ستار بهلول زاده، طاهر صلاح اف و توغرول نریمان بیگ اف را به جهانیان تقدیم نموده است. آهنگسازان برجسته از قبیل عذیر حاجی بیگ اف، مسلم ماگومایف، قارا قارایف، فِکرت امیراف و عارف ملک اف و خوانندگان دارای صدای فوق العاده همچون «بلبل» و رشید بهبوداف و دیگران نیز از فرهنگ عامه غنی موسیقی بهره برده اند.

فرش های آذربایجانی نیز بخشی از سنت ها و اعتقادات مردم آذربایجان بوده است. هم اکنون در تعدادی از موزه های دنیا می توان نمونه هایی از مکتب فرش آذربایجان را مشاهده کرد.

علم و آموزش آذربایجان دارای تاریخ چندین قرنی میباشد. افتتاح دانشگاه دولتی باکو در سال 1919 و تاسیس آکادمی علوم آذربایجان در سال 1945 بعنوان یک مرحله به یادماندنی در آگاهی عمومی مردم آذربایجان است. ده ها دانشگاه و آموزشگاه فنی، هزاران مدرسه، کالج و دبیرستان و مدارس متعدد دینی از پدیده های نظام آموزشی آذربایجان محسوب می گردد. اقتصاد آذربایجان که محصول فلسفه و تجربه صنعتی سازی میباشد، به حق تبدیل به غرور و افتخار کشور شده است. در اوایل قرن 20 میلادی بیش از نیمی از نفت تولیدی جهان سهم منطقه نفتی باکو بود. توسعه سریع صنعت نفت موجب جلب توجه معماران با استعداد اروپا و روسیه به کشورمان شده و ساختمان های زیبایی به سبک گوتیک، باروک و ساخت گرایی بنا شده است. سرمایه عظیم اقتصادی، فرهنگی و انسانی شیوه زندگی منحصر به فرد باکو را به وجود آورده است.

شخصیت های نیک اندیش از جمله حاجی زین العابدین تقی اف، موسی نقی اف، شمسی اسدالله اف، مرتضی مختاراف، عیسی بیگ حاجینسکی و دیگران که با موفقیت به انجام امور خیریه می پرداخته اند، ساختمان های عمومی جدیدی را احداث و دبیرستان ها و مدارس ابتدایی زیادی را افتتاح نموده و از توسعه تئاتر ملی و خدمات بهداشتی و آموزشی و همچنین از تحصیل جوانان مستعد در دانشگاه های پیشرو

فرهنگ باستان شناختی

 

فرهنگ «قوروچای»

رود «قوروچای» که در نزدیکی غار «آزیخ» جاری بود، در زندگی مردم بدوی حائز اهمیت بوده است. در جریان تحقیقات جامع، مراحلی از توسعه فرهنگ قوروچای شناسایی گردیده است. ابزار کار متعلق به تمدن قوروچای با مجموعه فرهنگی «اولدووای» آفریقا مشابه است.

 

نقاشی های سنگی قوبوستان

این قرق که مجموعه ای از آثار باستانی آذربایجان در آن حفاظت می شود، در منطقه قوبوستان واقع است. در اینجا نقاشی های سنگی متعدد، شهر باستانی بشر و گور بارو کشف شده است. قرق تاریخی هنری قوبوستان در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفته است.

 

گورستان نخجوان

گورستان نخجوان در شمال شهر نخجوان و سمت چپ بزرگراه نخجوان- شاهبوز واقع است. قبرهای حفر شده در زمین به شکل مستطیل هستند، در اینجا اجساد جفت و جمعی خاکسپاری شده اند. براساس شواهد باستان شناختی، این گورستان مربوط به قرن های پانزدهم تا هفدهم پیش از میلاد است.

 

گورستان جلفا

گورستان جلفا در زمان ساخت خط آهن، در سالهای 1939 و 1940 تخریب شده است. مصالح این گورستان هم اکنون در موزه دولتی گرجستان محافظت می شود. این مصالح که از طرف و.ح. علی اف به چاپ رسیده، مربوط به قرن های 9 و 13 پیش از میلاد میباشد.

 

اردوگاه غار شوشا

سکونتگاه انسان های دوران عصر حجر بوده است. در قسمت جنوبی شهر شوشا و ساحل چپ رودخانه «داش آلتی» واقع است. در جریان کاوش و خاکبرداری از اردوگاه غار شوشا، 4 عدد مصنوعات سنگی مربوط به دوره پارینه سنگی پیدا شده است.

«گوی تپه»

سواحل غربی دریاچه ارومیه واقع است. این بنا به دوره دولت «ماننا» منسوب می گردد. بهنگام انجام حفاری های باستان شناسی در این تپه، هشت لایه متوالی شامل یک دوره طولانی از هزاره سوم قبل از میلاد تا دوره اسلامی کشف شده است.

جنگ های تاریخی

 

موقع محاصره شهر تیسفون پایتخت ساسانیان از سوی اعراب در سال 638، جوانشیر حاکم دولت آلبانیدر رأس ارتش 3 هزار نفره آلبانی و همراه با ساسانیان به مدت شش ماه از شهر تیسفون محافظت کرده است. ارتش تیمور الینجه قلعه در نخجوان را در سال 1387 محاصره کرده است. ساکنان الینجه به مدت 14 سال قادر به حراست از این قلعه بوده اند. در سال 1401 براثر اختلاف نظر میان فرماندهان دفاعی، قلعه به اشغال رسید.

با وقوع جنگ چالدیران بین ارتش صفویان و نیروهای عثمانی در تاریخ 23 اوت سال 1514 واقع در دشت چالدیران در منطقه ماکو ارتش عثمانی پیروز گشت.

در سال 1795 آقامحمد شاه قاجار به آذربایجان شمالی حمله کرد. ارتش قاجار که مناطق قره باغ، ایروان و شیروان را هدف قرار داده بود، علیرغم برخی پیروزی ها، مجبور به عقب نشینی شد. شاه قاجار برای بار دوم در سال 1797 به آذربایجان شمالی یورش برد. بعلت قتل آقا محمد شاه در شهر شوشا، ارتش قاجار ناگزیر به ترک آذربایجان شد.

در پائیز سال 1803 نیروهای روس به فرماندهی سیسیانف به شهر گنجه حمله ور شد. ارتش گنجه به فرماندهی جواد خان به شدت در برابر ارتش روس مقاومت کرد. ارتش روس تا دندان مسلح به تاریخ 3 ژانویه سال 1804 گنجه را اشغال کرد.

در ماه ژانویه سال 1806 نیروهای روس به شهر باکو حمله کردند. روز 8 فوریه ابراهیم بیگ پسرعموی حسین قلی خان موقع تحویل کلید دروازه شهر باکو به ضرب گلوله ژنرال سیسیانف را کشت و شب هنگام سر او را بردیده و به عباس میرزا در تبریز ارسال گردید.

فجایع ملی و تاریخی آذربایجان

 

در اوایل قرن 19 براثر وقوع نبردها بین دولت قاجاریان و روسیه، آذربایجان به دو بخش تقسیم شد. بموجب عهدنامه گلستان مورخه 13 اکتبر 1813، بجز خانات ایروان و نخجوان، خانات گنجه، قره باغ، شکی، لنکران، شاماخی، قوبا و دربند در قلمرو آذربایجان به روسیه ضمیمه شد. و براساس عهدنامه ترکمنچای به تاریخ 10 فوریه 1828، خانات ایروان و نخجوان نیز به قلمرو روسیه الحاق گردید.

از تاریخ 10 مارس تا 2 آوریل سال 1918 ارامنه با حمایت حکومت شوروی «شورای باکو» مرتکب نسل کشی آذربایجانی ها در باکو شدند. در کشتار خونین سه روزه، بیش از 12 هزار مسلمان کشته شدند.

در تاریخ 23 دسامبر 1947 شورای وزیران اتحاد جماهیر شوروی تصمیم به «انتقال کشاورزان جمعی و دیگر اهالی آذربایجانی تبار از جمهوری ارمنستان شوروی به دشت کورا- آراز جمهوری آذربایجان شوروی» گرفت. در طی سالهای 1948 تا 1953 تعداد بیش از 100 هزار آذربایجانی بطور دسته جمعی از خانه و کاشانه خود رانده شدند.

در تاریخ 20 ژانویه 1990 با حمله بخش هایی از ارتش شوروی به باکو، در پایتخت و سایر مناطق مسکونی آذربایجان 146 نفر به قتل رسید، 744 نفر مجروح گردید، 4 نفر مفقود و تعداد زیادی هم دستگیر شدند.

در سالهای 1988 تا 1991 بالغ بر 230 هزار آذربایجانی از 185 روستای ارمنستان و همچنین سایر مناطق مسکونی طرد گردید، 225 نفر کشته و 1154 نفر مجروح شد.

در تاریخ 26 فوریه سال 1992 براثر قتل عام خوجالی توسط ارمنی ها، 613 نفر به قتل رسید، بیش از 150 نفر  ناپددید  شده اند.

اعیاد رسمی و ملی آذربایجان

 

28 مه- روز جمهوری (ملی)

در تاریخ 28 مه سال 1918 جمهوری خلق آذربایجان بعنوان اولین دولت دموکراتیک و سکولار در شرق اسلامی تشکیل شد. و از سال 1990 میلادی بزرگداشت روز جمهوری- بعنوان یک عید رسمی برگزار می گردد.

 

15 ژوئن- روز نجات ملی در آذربایجان

در ژوئن سال 1993 اوضاع پیچیده سیاسی و اجتماعی در کشور، آذربایجان را با خطر جنگ داخلی روبرو ساخت. روز 15 ژوئن همان سال حیدر علی اف به ریاست شورای عالی جمهوری آذربایجان برگزیده شد و روز 15 ژوئن بعنوان روز نجات ملی در تاریخ آذربایجان به ثبت رسید.

 

26 ژوئن- روز ارتش جمهوری آذربایجان

روز 9 اکتبر 1991 شورایعالی جمهوری آذربایجان قانون تشکیل ارتش ملی را مورد تصویب قرار داد. طی حکم مورخ 22 مه 1998 رئیس جمهوری آذربایجان، 26 ژوئن بعنوان روز ارتش اعلام گردید.

 

18 اکتبر- سالروز استقلال جمهوری آذربایجان

طی جلسه فوق العاده شورایعالی جمهوری آذربایجان به تاریخ 30 اوت سال 1991، مصوبه قانون اساسی «در مورد استقلال دولت جمهوری آذربایجان» به تصویب رسید. در ماه مه سال 1992 مجلس ملی (پارلمان) کشور سرود ملی جمهوری آذربایجان (توسط احمد جواد سروده شده و موسیقی توسط عزیر حاجی بیگف ساخته شده است) و پس از مدتی، پرچم ملی و نشان ملی با تصویر ستاره هشت پری حاوی شعله های آتش بر روی آن را تصویب کرد.

 

9 نوامبر- روز پرچم ملی جمهوری آذربایجان

پرچم سه رنگ آذربایجان به عنوان یک نماد ملی طی جلسه مورخه 9 نوامبر سال 1918 حکومت جمهوری خلق آذربایجان تصویب شد. طی حکم مورخ 18 نوامبر 2009 الهام علی اف رئیس جمهوری آذربایجان، تاریخ 9 نوامبر بعنوان روز پرچم ملی برگزار می شود.

 

12 نوامبر- روز قانون اساسی

قانون اساسی کشور آذربایجان مستقل با برگزاری همه پرسی در تاریخ 12 نوامبر 1995 مورد تصویب قرار گرفت. قانون اساسی مصوب سال 1995 بعنوان نخستین قانون اساسی دولت مستقل آذربایجان و بطور کلی چهارمین قانون اساسی کشور است. متن قانون اساسی جمهوری آذربایجان متشکل از 5 بخش، 12 فصل و 158 ماده میباشد.

 

17 نوامبر- رستاخیر ملی

روز 17 نوامبر 1988 صدها هزار نفر با تجمع در میدان آزادی، مخالفت خود را با سیاست های دوگانه مسکو علیه آذربایجان اعلام کرده و بدینوسیله در تاریخ معاصر ملی فرآیندی بنام «جنبش میدان» پایه گذاری گردید. از سال 1992 میلادی، 17 نوامبر بعنوان روز رستاخیز ملی برگزار می شود.

 

31 دسامبر- روز همبستگی آذربایجانی های جهان

میلیون ها آذربایجانی در کشورهای مختلف جهان- ایران، ترکیه، آلمان، فرانسه، انگلستان، آمریکا و کشورهای خاورمیانه زندگی می کنند. در سال 1993 طی حکم حیدر علی اف رهبر ملی، 31 دسامبر بعنوان روز همبستگی آذربایجانی های جهان اعلام گردید.

 

جشن نوروز

عید نوروز در آستانه فرا رسیدن فصل بهار جشن گرفته می شود و نشانگر استقبال از فصل جدید است. بنا به سنت، اولین روز نوروز نماد بهار، روز دوم- تابستان، روز سوم- پاییز و روز چهارم نماد زمستان محسوب می گردد. چنانچه روز اول هوا بدون باد و روشن باشد، پس سال پربرکت خواهیم داشت.

 

عید قربان

عید قربان هر سال در دنیای اسلام 70 روز پس از پایان ماه رمضان برگزار و معمولا سه روز ادامه دارد. هدف اصلی این عید اهداء گوشت قربانی در راه خدا در بین تهیدستان،  خشنود کردن آنها، نیکوکاری، پرهیزکاری و ایمان و عشق به خدا است.
عید فطر

یکی از مهمترین روزهای مقدس در جهان اسلام، عید سعید فطر است. در این عید که مصادف با پایان ماه مبارک رمضان میباشد، مسلمانان در طول یک ماه روزه می گیرند، بدون افراط و اسراف برای نیازمندان احسان و سفره های افطار تشکیل می دهند. از سال 1993 عید سعید فطر رسماً برگزار می شود.

 

8 مارس- روز جهانی زن

تصمیم بزرگداشت روز جهانی زن در این روز با پیشنهاد «کلارا سِتکین» در سال 1910 در دومین کنفرانس بین المللی زنان سوسیالیست در کپنهاگ اعلام گردید. این تاریخ بعنوان روز همبستگی زنان برای برابری اجتماعی و سیاسی و اقتصادی و حقوق خویش اعلام گردیده است. در آذربایجان این جشن از سال 1917 برگزار می شود.

 

9 مه- روز پیروزی بر فاشیسم

در طول سال های جنگ کبیر میهنی (1941 تا 1945) بیش از 600 هزار تن از فرزندان شجاع  آذربایجان به جبهه ها اعزام گردید و تقریبا به 130 نفر از آنان عنوان قهرمان اتحاد جماهیر شوروی اعطا و 30 نفر نیز نشان «شهرت» دریافت نمودند. تعداد 170 هزار سرباز و افسر آذربایجانی مفتخر به دریافت نشان و مدال های مختلف اتحاد جماهیر شوروی شدند. این جنگ در تاریخ 9 مه سال 1945 با برچیده شدن پرچم فاشیسم از بالای ساختمان رایشستاگ در برلین و برافراشته شدن پرچم اتحاد جماهیر شوروی در آن به پایان رسید.